Waarom maatschappelijk aanbesteden?

Initiatieven van bewoners, maatschappelijke organisaties en sociale ondernemers schieten als paddenstoelen uit de grond. Om een park of buurthuis te beheren, om een buurt op te knappen, om gezinnen die het moeilijk hebben te ondersteunen, om werklozen aan het werk te helpen, om de wijk veilig te houden. Waar voorheen de overheid als eindverantwoordelijke deze taken zelf uitvoerde of probeerde aan te sturen, draagt de overheid de uitvoering van dit soort taken steeds vaker aan de samenleving over.

De transitie waar we in zitten is niet uniek in Nederland; ook in andere landen zijn de rollen van overheid en samenleving aan het kantelen. Een onontkoombaar proces waarin de kracht van de samenleving zich op een nieuwe manier manifesteert. Bewoners, bedrijven en instellingen weten vaak niet alleen wat er beter kan in hun dorp, buurt of stad, maar zien ook de kansen om dit te realiseren. Soms alleen, meestal samen met anderen. Zo ontstaan (tijdelijk) coalities van partners die zich rondom een vraagstuk scharen. Het gaat vaak om complexe opgaven die om vernieuwende, integrale oplossingen vragen waarvoor meerdere partijen nodig zijn.

Loslaten vanuit vertrouwen
Hoe ga je als overheid met dit soort initiatieven om? Wat doe je als je als overheid het gevoel hebt dat de samenleving sommige taken beter, sneller of goedkoper kan uitvoeren? Hoe draag je die taken en verantwoordelijkheden over? Onder welke condities durf je los te laten? Maar ook andersom: wanneer neem je als bewoner of organisatie het initiatief? Onder welke condities ben jij als bewoner bereid taken en verantwoordelijkheden op je te nemen? Een kwestie van vertrouwen geven (als overheid) en verantwoordelijkheid nemen (als samenleving). Voor de overheid is er een handzaam overzicht wat je als gemeente kunt doen, ontwikkeld door het Instituut Maatschappelijke Innovatie.
Maatschappelijk aanbesteden is een manier om taken en verantwoordelijkheden op een verantwoorde manier over te dragen aan de samenleving. Door samen goed te formuleren wat je met de overdracht wilt bereiken (stip aan de horizon), door de juiste mensen aan elkaar te verbinden (vitale coalities) en door het met elkaar eens te worden over de route daar naar toe en de inzet die daarbij van alle betrokkenen nodig is (routes naar de horizon). Daar maak je met elkaar goede afspraken over (formele overdracht) en je bekijkt regelmatig of je nog op de goede weg zit (evaluatie en verankering). Zodat iedereen erop vertrouwt dat we samen de goede weg in slaan.