Formele overdracht

Als partijen het eens zijn over hoe men gezamenlijk die stip aan de horizon wil bereiken, is het tijd om afspraken vast te leggen. Het eindresultaat wordt meestal vastgelegd in een convenant, maar het kan ook een contractvorm hebben. Gelijk door naar de tips: klik hier.

EU aanbestedingsregels
Het woord aanbesteden in de term ‘maatschappelijk aanbesteden’ suggereert dat de EU aanbestedingsregels hierbij altijd om de hoek komen kijken. Dat hoeft niet zo te zijn. Per situatie kan een andere overdrachtsvorm passend zijn. Zo zijn er grote verschillen of je taken overdraagt aan formele partijen, met wie bijvoorbeeld al een subsidierelatie bestaat, of aan commerciële partijen aan wie je een opdracht verstrekt. Ook maakt het nogal uit of er meerdere partijen zijn die samen als coalitie taken overnemen of slechts 1 partij. In veel gevallen is bij maatschappelijk aanbesteden echter helemaal geen formele opdrachtverstrekking of subsidietoekenning nodig om een bepaalde taak over te dragen. Als er bewoners bij betrokken zijn die zelf met een initiatief komen, is er misschien niet eens sprake van een formele opdrachtgever en opdrachtnemer. De uitvoerders gaan zelf op zoek naar middelen, of doen hun werkzaamheden zonder financiële vergoeding. Soms wordt gekozen voor investeringsmaatregelen in plaats van opdracht of subsidieverstrekking. Meer weten over financieringsvormen, klik hier.

Als aanbestedingsregels wel om de hoek komen kijken
Als de aanbestedingsregels wel om de hoek komen kijken, dan is het goed om te verkennen in hoeverre aanbestedingsprocedures kunnen worden ‘vermaatschappelijkt’. In het Juridisch Leaflet dat hierover verschenen is lees je  alles over de mogelijkheden die de wet daar al voor biedt. De WMO biedt bijvoorbeeld al concrete mogelijkheden aan bewoners om de gemeente uit te dagen met een aanbod om taken over te nemen: Right to Challenge. Maar de Europese wetgeving biedt nog veel meer mogelijkheden. Deze zijn onlangs uitgewerkt in een juridisch leaflet door het Public Procurement Research Centre. Lees hier verder voor de belangrijkste mogelijkheden.

Niet alles vast timmeren
Elke situatie vraagt om eigen afwegingen en afspraken. Het is daarom raadzaam om per situatie na te gaan welke overdrachtsvorm het meest passend is. In alle gevallen is het slim om niet alles vooraf vast te timmeren. Veel organisaties zitten klem binnen de regels die men zelf ooit heeft opgesteld. Regels die in plaats van ondersteunend juist belemmerend werken en daarmee hun doel voorbij schieten. Door de ervaren manoeuvreerruimte binnen de regels te vergroten (of door overbodige regels te schrappen) ontstaat ruimte voor nieuwe oplossingen. De werkelijkheid is ook weerbarstig, zeker als partijen in nieuwe verhoudingen met elkaar aan de slag gaan. Daarom wordt vaak gekozen voor een organische ontwikkeling van een initiatief. Ook wordt flexibiliteit ingebouwd in de afspraken met tussenevaluaties en bijsturingsmomenten. Meer weten over verantwoording, klik hier.

Angst
Bij de overheid wordt de urgentie om afspraken vast te leggen vaak ingegeven door de angst dat als er iets misgaat de gemeente verantwoordelijk wordt gesteld voor de schade. Jos van der Lans noemt dit de “Barbertje moet hangen”-reflex. Ook maakt men zich vaak zorgen over eventuele precedentswerking. Daarnaast speelt mee dat er vaak belastinggeld wordt ingezet, waarover verantwoording afgelegd moet worden (democratische legitimiteit). In de praktijk blijkt het goed mogelijk om over dit soort zaken afspraken te maken. Bijvoorbeeld door aan te geven dat het een experiment is, door aansprakelijkheid of verantwoording van middelen expliciet over te dragen, of door een Commissie voor Ongeregelde Zaken in te richten etc. Maar vooral door het er met elkaar over te hebben en samen een oplossing te bedenken voor dit soort knelpunten.

Rol gemeente
Overigens is het niet zo dat de gemeente na overdracht van uitvoeringstaken geen rol meer speelt. Door betrokkenheid te blijven tonen bij de nieuwe uitvoerders kan de gemeente haar faciliterende rol veel beter spelen en ook via flankerend beleid een positieve invloed hebben op de uitvoering.